دومین نشست از سلسله جلسات ادبیات، جنگ و جامعه با عنوان «داستان جنگ؛ از رخداد تا تجربه» برگزار شد. در این رویداد، تحلیل ظرفیت‌های مغفول‌مانده ادبیات داستانی در مواجهه با جنگ مطرح بود تا ابعاد تازه‌ای از پیوند میان تجربه زیسته و هویت ملی بررسی شود. هدف اصلی این بود که نشان دهند روایت‌های ادبی چگونه واقعیت‌های پیچیده اجتماعی را بازنمایی کرده و به آن‌ها معنا می‌بخشند.
مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب
۶۹۷۱۳۲۵ این نشست سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ از ساعت ۱۶ در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب برگزار شد. مجید قیصری و علیرضا شفاه سخنرانان این جلسه بودند و محمدقائم خانی میزبانی برنامه را بر عهده داشت.
محمدقائم خانی در ابتدای جلسه از دشواری پرداختن به موضوع ادبیات و جنگ گفت و این مبحث را سهل ممتنع دانست. از نظر او، پیوند میان حادثه و تجربه در داستان و زندگی امری بدیهی است؛ چرا که هیچ داستانی بدون حضور شخصیت‌ها در دل حوادث شکل نمی‌گیرد.
او معتقد بود هیچ تجربه‌ای در زندگی انسان جدا از اتفاقات بزرگ پیرامونش نیست. در واقع، هدف این جلسه حرکت مداوم از حادثه به تجربه بود تا امکان‌های ظهور شخصیت در ادبیات واکاوی شود.
مجید قیصری و علیرضا شفاه
مجید قیصری در بخش اول سخنرانی‌اش تفاوت زیست تجربی و تجربه زیسته را باز کرد. او زیست تجربی را امری عینی و عمومی دانست که بین گروهی از مردم مشترک است، اما تجربه زیسته را حاصل تأثیر شخصی هر حادثه بر فرد می‌داند.
داستان زمانی پدید می‌آید که زیست تجربی مشترک به سوی تجربه زیسته حرکت کند و امر بیرونی در هر انسان به شکلی درونی تبدیل شود.
او برای توضیح این موضوع به حکایت فیل در تاریکی اثر مولانا اشاره کرد. در موقعیتی واحد مثل جنگ، روایت هر فرد متفاوت است و ادبیات نیز همین منظرهای گوناگون را به رسمیت می‌شناسد. ما دسترسی مستقیم به خود پدیده نداریم و تنها تجربه و درک شخصی‌مان از واقعیت را بیان می‌کنیم.
علیرضا شفاه: انسانِ داستان‌دار از نظر عاطفی به اصل زندگی نزدیک‌تر است
علیرضا شفاه هر موقعیت مرتبط با داستان را در نسبت با ارتباط انسان با تجربه اصیل‌تر دید. به باور او، کسی که با داستان درگیر است (چه در مقام نویسنده و چه خواننده)، با عواطف انسانی اصیل‌تری روبه‌رو است تا کسی که حادثه را صرفاً از بیرون روایت می‌کند.
هرچند منظر تجربه‌نگارانه و فاصله‌گرفته ممکن است اخلاقی‌تر به نظر برسد، اما لزوماً به اندازه انسان درگیر با حادثه اصیل نیست. وجه انسانی انسان در نبردی که در دل هر داستان شکل می‌گیرد، به نمایش در می‌آید.
داستان‌ها خودشان جنگی به راه می‌اندازند؛ چرا که انسان‌ها برای رسیدن به خواسته‌هایشان جنگ ایجاد می‌کنند و همین موضوع باعث میشود انسان داستان‌دار به اصل زندگی نزدیک‌تر شود. مجید قیصری در بخش دوم نشست، روی هویت ملی ایرانیان تمرکز کرد. او اشاره کرد وقتی کسی قصد نابودی تمدن ایران را داشته باشد، نبردی وجودی شکل می‌گیرد که منجر به مقاومت ملی میشود.
ملت برای حفظ آینده‌اش می‌جنگد چون هویتش تهدید شده است. در برابر عبور بیگانه از خط قرمز تجزیه ایران، تک‌تک افراد خود را مسئول می‌بینند و جنگ برایشان به مسئله‌ای شخصی تبدیل میشود.
ادبیات با قابلیت آشنایی‌زدایی می‌تواند پاسخی به این وضعیت باشد. روایت‌های ادبی می‌توانند در روایت رسمی خدشه ایجاد کنند و با تاباندن نورهای متفاوت بر واقعیت‌ها، ما را به حقیقت نزدیک‌تر کنند. این رویکرد شبیه به بررسی‌های پژوهشی در آثار تاریخی است که در سریال تاریخی مهردشت نیز دنبال شده است.
علیرضا شفاه داستان را عاملی برای یکپارچه کردن ذهن جامعه و از میان بردن پراکندگی دانست. او معتقد بود اراده کردن، به معنای به استقبال سرنوشت رفتن در گوشه‌ای تاریک است و جهل نسبت به آینده، زندگی را خطرناک می‌کند.
از نظر او تمام تجربه‌های متفاوت، ارزش داستانی یکسانی ندارند و هر تجربه به میزان متفاوتی مخاطب را با تاریکی‌های زندگی آشنا می‌کند. گفتگوها تا ساعت ۱۸ و با مشارکت حاضران ادامه یافت.
سلسله‌نشست‌های تخصصی ادبیات، جنگ و جامعه ماهانه در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب (خیابان شریعتی، بالاتر از سهراه طالقانی، روبهروی سینما صحرا، پلاک ۱۶۸) برگزار میشود.
این نشست نشان داد که ادبیات صرفاً ابزاری برای ثبت وقایع نیست، بلکه راهکاری برای درک عمیق‌تر هویت ملی و مکانیسم‌های مقاومت در برابر تهدیدات وجودی است. تبیین تفاوت میان زیست تجربی و تجربه زیسته به جامعه کمک می‌کند تا روایت‌های متنوع را بپذیرد و از طریق هنر، با واقعیت‌های پیچیده جنگ و صلح روبرو شود.
سؤالات متداول
موضوع دومین نشست سلسله جلسات ادبیات، جنگ و جامعه چه بود؟
این نشست با عنوان «داستان جنگ؛ از رخداد تا تجربه» برگزار شد و به بررسی پیوند میان حوادث جنگی و تجربیات انسانی در قالب ادبیات پرداخت.
سخنرانان اصلی این جلسه چه کسانی بودند؟
مجید قیصری و علیرضا شفاه سخنرانان این نشست بودند و محمدقائم خانی میزبانی برنامه را بر عهده داشت.
محل برگزاری نشستهای مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب کجاست؟
این نشستها در خیابان شریعتی، بالاتر از سهراه طالقانی، روبهروی سینما صحرا، پلاک ۱۶۸ برگزار میشود.
دیدگاه مجید قیصری درباره مقاومت ملی چه بود؟
او معتقد بود هنگامی که هویت یک ملت و تمدن ایران هدف قرار گیرد، نبردی وجودی شکل می‌گیرد که مقاومت ملی برای حفظ آینده و جلوگیری از تجزیه کشور را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.
