تخریب عرصه‌های طبیعی و از بین رفتن پوشش گیاهی در استان سمنان، احتمال وقوع سیلابهای ویرانگر را در سایه تغییرات بارشی النینو بیشتر کرده است. این پدیده اقیانوسی که احتمال وقوعش بین ۷۰ تا ۱۰۰ درصد تخمین زده می‌شود، میتواند توازن آب‌وهوایی منطقه را به هم بزند و بارش‌های ناگهانی را به بحران‌های انسانی تبدیل کند.
النینو و نوسانات اقیانوسی در استان سمنان
صالح محمدی، کارشناس هواشناسی (کد ۶۹۷۴۰۰۷)، النینو را یکی از فازهای نوسان بزرگ‌مقیاس اقیانوسی ـ جوی موسوم به النینو ـ نوسان جنوبی می‌داند. این پدیده با تغییر دمای بخش استوایی اقیانوس آرام، توزیع بارشها را در نقاط مختلف جهان دگرگون میکند.
تغییرات اقیانوسی و جوی میتواند مسیر و شدت برخی سامانههای آب‌وهوایی را تغییر دهد و ، در بعضی مناطق زمینه بارش‌های شدید و در مناطق دیگر شرایط خشک‌تر را فراهم کند.
اثرات این پدیده طولانی‌تر از یک طوفان گذراست و مستقیماً بر کشاورزی و منابع طبیعی اثر می‌گذارد. هرچند وقوع النینو لزوماً به معنای سیلاب نیست و برای پیشبینی دقیق پیامدها، باید شرایط محلی و پیش‌بینی‌های منطقه‌ای بررسی شود.
سیدایرج مصطفوی، مدیرکل هواشناسی استان سمنان، پیشبینی میکند آثار این پدیده از نیمه مهرماه نمایان شود. او ماههای آبان، آذر و دی را دورههای اصلی فعالیت سامانههای بارشی می‌داند.
مناطق مستعد سیلاب و پیشبینی بارش ۱۰ تا ۵۰ میلی‌متری
برآوردهای هواشناسی نشان میدهد بارش‌های استان سمنان ۱۰ تا ۵۰ میلیمتر بیش از میانگین نرمال باشد. اگر این حجم از بارندگی به صورت رگباری و ناگهانی رخ دهد، احتمال شکل‌گیری روان‌آب‌های شدید افزایش می‌یابد. برخی نقاط به دلیل جغرافیا و سوابق قبلی، در معرض خطر بیشتری هستند. محدوده بیارجمند در جنوب و شرق استان، پل ابریشم در شهرستان میامی و نواحی جنوبی شاهرود، دامغان، سمنان، سرخه و گرمسار در اولویت برنامه‌های ایمن‌سازی قرار دارند.
مصطفی خاتمی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری سمنان، از آماده‌باش دستگاه‌های خدماتی خبر داد. لایروبی رودخانه‌ها در محدوده شهرها، پاکسازی مسیل‌ها و بازگشایی پل‌ها و آبراهه‌ها در دستور کار است تا هرگونه انسداد در مسیرهای عبور آب برطرف شود.
برای کاهش ضررهای بخش تولید، حمایت‌های بیمهای پیشبینی شده است. دولت ۵۰ درصد حق بیمه محصولات زراعی و باغی را پرداخت میکند و سهم کشاورزان نیمی از این مبلغ است. همچنین از دامداران خواسته شده تا هرچه سریع‌تر دام‌های خود را در برابر حوادث احتمالی بیمه کنند.
حمید احسانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان سمنان، تأکید میکند که نوع بارشها تعیین‌کننده است. برف باعث تغذیه چشمه‌ها و قنوات می‌شود، اما رگبارهای شدید آب را از دسترس خارج کرده و خطر سیل را بالا می‌برد. برای درک بهتر ابعاد ملی این مخاطرات، می‌توان به هشدار نارنجی هواشناسی برای ۴ استان؛ بارش و باد شدید نگاه کرد.
فعالیت‌های معدنی در ارتفاعات، بوته‌کنی و تخریب پوشش گیاهی، سرعت روان‌آب‌ها را افزایش میدهد. ساخت‌وسازهای غیراصولی و تغییر کاربری اراضی نیز باعث می‌شود زمین توان جذب آب را از دست بدهد و فرسایش خاک تشدید شود. این عوامل محیطی در کنار پدیده النینو، ویرانی‌های احتمالی سیل را دوچندان می‌کنند.
ترکیب پدیده اقلیمی النینو با تخریب گسترده عرصه‌های طبیعی سمنان، ریسک تبدیل بارش‌های مفید به سیلابهای ویرانگر را بالا می‌برد؛ به همین دلیل، آمادگی زیرساختی و حفاظتی باید هم‌زمان پیش برود.
پرسش‌های پرتکرار
پدیده النینو در استان سمنان چه اثراتی دارد؟
این پدیده احتمال افزایش بارشها را ۱۰ تا ۵۰ میلیمتر بیش از میانگین نرمال می‌برد که میتواند در مناطق مستعد منجر به وقوع سیلاب شود.
کدام مناطق سمنان در برابر سیلابهای احتمالی حساستر هستند؟
محدوده بیارجمند، پل ابریشم در میامی و بخشهایی از شاهرود، دامغان، سمنان، سرخه و گرمسار به دلیل سوابق سیلاب، بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
بازه زمانی اثرگذاری النینو در سمنان چه تاریخی است؟
اثرات این پدیده از نیمه مهرماه آغاز می‌شود و ماههای آبان، آذر و دی دورههای اصلی فعالیت سامانههای بارشی خواهند بود.
دولت چه حمایتی برای کشاورزان در برابر مخاطرات جوی پیشبینی کرده است؟
دولت نیمی از حق بیمه محصولات زراعی و باغی کشاورزان را پرداخت میکند تا پوشش بیمهای در برابر حوادث طبیعی افزایش یابد.
